Weerstand bij leren? Hier komt het door en zo ga je ermee om

Wat bedoelen we met weerstand bij leren?

Weerstand bij leren zie je in allerlei vormen. Een kind dat zijn werk in de la schuift, boos wordt als iets niet lukt, smoesjes verzint, afhaakt of juist clownesk gedrag laat zien. Soms is de weerstand zichtbaar en luid, soms stil en teruggetrokken. Wat deze reacties gemeen hebben, is dat ze meestal ontstaan op het moment dat iets niet meteen lukt. Leren kan heel leuk zijn. Maar wie echt iets nieuws leert, komt vroeg of laat op een punt waarop het uitdagend wordt. Dat geldt niet alleen voor kinderen, maar ook voor volwassenen. Denk aan leren skiën, autorijden of een nieuwe vaardigheid aanleren. Het moment waarop je beseft: dit is moeilijker dan ik dacht, is precies waar er weerstand ontstaat.

Waarom zoveel kinderen afhaken bij leren

Onderzoek laat zien dat weerstand bij leren geen uitzondering is. Uit een studie in Chicago blijkt dat ongeveer 40% van de kinderen stopt met een taak wanneer het de eerste keer niet meteen lukt. Dat betekent dat bijna de helft van de kinderen afhaakt op het moment dat leren moeilijk wordt. Niet omdat ze niet willen leren, maar omdat ze nog niet hebben geleerd hoe ze met dat ongemak om kunnen gaan. En juist daar ligt een belangrijke sleutel. Wanneer kinderen niet begrijpen dat frustratie en twijfel bij leren horen, voelt weerstand als falen. Terwijl het in werkelijkheid een normaal en noodzakelijk onderdeel is van het leerproces.

De leerkuil: leren gaat niet in een rechte lijn

Om het leerproces beter te begrijpen, is het model van de leerkuil helpend. Dit model, ontwikkeld door James Nottingham, laat zien dat leren niet lineair verloopt, maar via verschillende fases.

In het begin is er vaak enthousiasme. Een kind begint vol energie aan iets nieuws. Dit is de fase waarin je nog niet weet wat je niet kunt. Maar zodra de stof complexer wordt, ontstaat het moment waarop een kind merkt: dit lukt nog niet. Dat is het punt waarop de leerkuil begint.

In de leerkuil komt een kind zichzelf tegen. Er ontstaat frustratie, het kind gaat zichzelf vergelijken met anderen, en twijfel en niet-helpende gedachten steken de kop op. Dit is het moment waarop veel kinderen (en volwassenen) willen stoppen. 

Waarom weerstand noodzakelijk is voor leren

Juist in de fase van weerstand gebeurt er veel in het brein. Nieuwe verbindingen worden aangelegd, bestaande patronen worden uitgedaagd. Onderzoek laat zien dat leren dat door deze ‘diepe’ fase heen gaat, beter wordt opgeslagen in het lange termijn geheugen dan leren dat moeiteloos verloopt. Wanneer kinderen nooit leren omgaan met weerstand, leren ze vooral hoe ze die kunnen vermijden. Stoppen, afleiden, uitstellen of afhaken wordt dan een strategie. Maar als kinderen ervaren dat weerstand erbij hoort én dat ze er weer uit kunnen komen, groeit hun vertrouwen in het leerproces. Ze ontdekken: dit voelt ongemakkelijk, maar ik kan hier uit komen.

Wat kinderen nodig hebben in de leerkuil

In de leerkuil hebben kinderen geen uitleg op inhoud nodig, maar begeleiding op het proces. Niet: zo moet je het doen, maar: wat gebeurt er nu bij jou? Door nieuwsgierig te blijven, help je een kind woorden geven aan wat het ervaart. Een belangrijke stap daarin is samen onderzoeken wat helpt om een klein stapje verder te komen. Dat kan van alles zijn: een pauze nemen, hulp vragen, de opdracht kleiner maken, even bewegen of het op een andere manier aanpakken. Door deze strategieën samen te ontdekken, bouwt een kind een innerlijke ‘ladder’ om uit de leerkuil te klimmen.

Kleine doelen maken leren behapbaar

Voor sommige kinderen is de leerkuil extra diep, bijvoorbeeld in het geval van dyslexie, dyscalculie of andere leeruitdagingen. Wanneer het doel te groot is, voelt de kuil eindeloos. Wat dan helpt is om het leerdoel bewust te verkleinen. Niet: ik moet leren lezen, maar: ik lees vandaag drie zinnen. Zo ontstaat er ruimte voor kleine succeservaringen. Succeservaringen zijn geen beloning, maar brandstof voor het brein. Ze versterken motivatie, vergroten het leervermogen en maken het makkelijker om een volgende keer opnieuw door de leerkuil heen te gaan.

Complimenten op proces in plaats van resultaat

In de begeleiding van weerstand is het daarnaast waardevol om complimenten te geven op het proces. Niet op hoe slim of hoe snel een kind is, maar op doorzetten, strategieën proberen en omgaan met frustratie. Daarmee verschuif je de focus van goed presteren naar leren omgaan met uitdagingen. Kinderen die leren dat moeite doen erbij hoort, ontwikkelen meer veerkracht en zelfvertrouwen. Ze leren dat falen geen eindpunt is, maar simpelweg een tussenstap.

Weerstand als ingang voor groei

Weerstand betekent niet dat een kind niet wil leren. Het betekent vaak juist dat het kind zich op onbekend terrein bevindt. Door weerstand te normaliseren, woorden te geven aan het leerproces en samen te zoeken naar helpende strategieën, help je kinderen groeien. Ja, leren is soms ongemakkelijk, maar juist in dat ongemak ontstaat de ontwikkeling.