Zo leer je je kind omgaan met emoties

Emoties raken altijd twee kanten

Misschien herken je het: een kind wordt woest in de klas, rent weg, gooit met spullen, barst in huilen uit of durft dingen niet aan te gaan vanuit angst. Op dat moment gebeurt er niet alleen iets bij het kind, maar ook bij jou. Je schrikt, voelt schaamte, je bevriest of je wordt zelf boos. Dat is een belangrijk uitgangspunt: het gedrag van een kind raakt altijd ook jouw eigen emoties. En hoe jij daarmee omgaat, bepaalt in grote mate wat er daarna mogelijk is. Niet alleen voor het kind, maar ook voor jou. 

Drie manieren waarop mensen met emoties omgaan

Mensen (zowel kinderen als volwassenen) hebben grofweg drie manieren om met emoties om te gaan. Deze reacties ontstaan meestal onbewust en zijn vaak al vroeg aangeleerd.

Overspoeld raken

Bij de eerste manier word je als het ware één met de emotie. Boosheid, verdriet of angst neemt het hele systeem over. Denken lukt niet meer, het lijf staat volledig ‘aan’ en alles draait om dat ene gevoel. Dit zie je vaak bij jonge kinderen, maar ook volwassenen herkennen dit: een driftbui, volledig blokkeren, huilen zonder woorden of juist ontploffen. Voor jonge kinderen is dit natuurlijk gedrag. Hun brein kan nog niet reguleren; voelen is alles wat ze hebben.

Emoties wegduwen

De tweede manier is het tegenovergestelde: emoties worden genegeerd of weggedrukt. Niet omdat iemand daar bewust voor kiest, maar omdat er simpelweg geen ruimte lijkt te zijn. Denk aan gedachten als: “niet zo aanstellen”, “wat moeten ze wel niet denken” of “dit komt nu helemaal niet uit”. Deze emoties verdwijnen niet, maar worden opgeslagen in het lichaam. Op termijn kunnen ze zich uiten in lichamelijke klachten, plotselinge boosheid, overprikkeling of steeds heftigere reacties. De deksel zit erop, totdat hij eraf vliegt.

Emoties reguleren

De derde manier is reguleren: dit is de gezonde vorm. Reguleren betekent dat een emotie gevoeld mag worden, dat er ruimte voor is. Daardoor kan de emotie ook weer afnemen. Elke emotie heeft namelijk een functie. En als hij er volledig mag zijn, zakt hij vanzelf weer weg, ook bij kinderen. Het helpt daarbij om te weten dat een emotie niet eindeloos duurt: gemiddeld ongeveer anderhalve minuut. Voor volwassenen voelt dat vaak veel langer, omdat het gedrag van het kind spannend of ongemakkelijk is. Maar juist door niet meteen in te grijpen, te sussen of op te lossen, geef je een kind de kans om te leren dat emoties komen en ook weer gaan.

Een kind leren omgaan met emoties doe je samen

Kinderen leren emoties reguleren niet in hun eentje. Ze hebben volwassenen hierbij nodig. Niet door uitleg op het moment dat het misgaat, maar door nabijheid, voorbeeldgedrag en co-regulatie. Een eerste belangrijke stap daarin is het benoemen van de gevoelens. Dat geldt overigens niet alleen voor kinderen, maar ook voor jezelf. Door te zeggen: “Ik schrik hier van”, “Ik merk dat ik boos word” of “Ik voel verdriet”, help je een kind om te begrijpen wat het ziet en voelt. Wat er van binnen gebeurt, krijgt woorden. En dat geeft veiligheid.

Jouw zenuwstelsel als anker

Hoe jij je voelt vanbinnen, is van grote invloed op een kind. Als jij rustig bent (of weer rustig kunt worden) kan een kind zich als het ware aan jou opladen. Dat noemen we co-regulatie. Je ziet dit terug in klein gedrag: een kind dat even tegen je aan komt zitten, je hand vastpakt, naast je wilt staan of zichtbaar rustiger wordt in jouw nabijheid. Een rustig zenuwstelsel nodigt uit tot rust. Dat geldt niet alleen voor kinderen, maar ook voor dieren en volwassenen.

Wat helpt op het moment dat emoties hoog oplopen?

Als een kind overspoeld is door emoties, is praten vaak nog niet mogelijk. Het brein staat daar simpelweg niet voor open.

Wat helpt op zo’n moment:

1. Merk op wat het met jou doet: adem, voel je voeten, sta jezelf toe dat dit spannend is.
2. Geef ruimte aan de emotie van het kind: zonder te sussen, te straffen of direct een oplossing of alternatief te willen geven.
3. Blijf nabij en rustig: daarmee leen je je zenuwstelsel uit.

Pas ná de emotie ontstaat ruimte voor gesprek.

De meest vergeten stap: samen terugkijken

Vaak zijn we opgelucht als het weer rustig is, en precies dan slaan we een belangrijke stap over: samen reflecteren. Juist dát moment maakt het verschil tussen ‘het is voorbij’ en ‘het was leerzaam’. Door samen te bespreken wat er gebeurde, wat het kind voelde en wat een volgende keer kan helpen, wordt gedrag betekenisvol. Kinderen hebben hier vaak verrassend goede ideeën over. Even weglopen, een rustig plekje opzoeken, bewegen of hulp vragen; ze weten vaak heel goed wat hen kan helpen.

Nieuwsgierigheid in plaats van oordeel

Achter boosheid, angst of terugtrekgedrag zit vrijwel altijd meer dan je op het eerste gezicht ziet. Gedrag vertelt een verhaal. Dat vraagt van jou nieuwsgierigheid: naar jezelf (wat raakt dit in mij?) én naar het kind (wat probeert dit gedrag te vertellen?). Dat is soms spannender dan oordelen of corrigeren, maar juist daar ontstaat echte groei. Emoties verdwijnen niet door ze weg te stoppen. Als ze er mogen zijn, worden ze hanteerbaar. Door te benoemen wat er is, nabij te blijven en samen terug te kijken, help je kinderen stap voor stap leren wat ze nog niet kunnen: hun emoties reguleren. 

Meer leren over emoties?

Wil je je hier verder in verdiepen? Bekijk gratis onze masterclass ‘Emoties op zijn kop’. Daarin leer je hoe emoties werken, wat gedrag je vertelt en hoe je kinderen (en jezelf) hierin kunt begeleiden.

Bekijk de masterclass