Hoe geef je complimenten aan je kind die écht helpen?

Leren is ongemakkelijk (voor kinderen én volwassenen)

Leren gaat zelden vanzelf. Het voelt vaak onhandig, spannend of zelfs confronterend. Dat geldt niet alleen voor kinderen, maar ook voor volwassenen. Denk aan iets nieuws dat je zelf moest leren: een sport, een nieuwe baan, een onbekende omgeving. Dat moment waarop je denkt: doe ik dit wel goed? Zien anderen dat ik het nog niet kan? Bij kinderen werkt dat net zo. Of het nu gaat om leren lezen, rekenen, fietsen, zwemmen of sociale vaardigheden: leren betekent dat je iets nog niet kunt. Dat je fouten maakt. Dat je moet oefenen terwijl anderen meekijken. En juist dát ongemak willen we vaak verzachten met complimenten. Maar dan is de vraag: welke complimenten helpen kinderen echt verder?

Twee manieren van denken: de fixed mindset en de growth mindset

Zelfvertrouwen begint in het denken. In de manier waarop een kind (of volwassene) kijkt naar leren, fouten maken en uitdagingen. In de psychologie wordt er daarbij vaak onderscheid gemaakt tussen een fixed mindset en een growth mindset, een theorie ontwikkeld door de psycholoog Carol Dweck.

Fixed mindset

Bij een fixed mindset ervaart iemand leren als lastig of bedreigend. Gedachten die hierbij horen zijn bijvoorbeeld:

• “Ik kan dit niet”
• “Hier ben ik gewoon niet goed in”
• “Als het moeilijk is, kan ik het beter niet proberen”

Leren voelt hier als iets waarin je kunt falen, en falen zegt dan iets over wie je bent.

Growth mindset

Bij een growth mindset hoort een andere manier van denken:

• “Ik mag dit leren. Ik zie het als een uitdaging”
• “Oefenen hoort erbij”
• “Fouten maken helpt me verder”

Hier wordt leren gezien als een proces. Iets wat je ontwikkelt. 

Belangrijk om te weten: niemand zit altijd volledig in één mindset. Het is een glijdende schaal en het kan bovendien per situatie verschillen. Een kind kan zich op sportgebied heel zeker voelen, maar op school juist vastlopen of andersom.

De invloed van complimenten: een krachtig onderzoek

Een onderzoek dat Carol Deck deed laat heel helder zien wat het effect is van verschillende soorten complimenten. In dit onderzoek kregen kinderen een puzzel en losten die op. Daarna kregen ze feedback:

• De ene groep hoorde: “Wat goed, jij bent echt slim”
• De andere groep hoorde: “Wat goed, ik zag dat je bleef proberen, ook toen het lastig werd”

Daarna mochten alle kinderen kiezen: nog eenzelfde puzzel, of een moeilijkere. Wat bleek? De kinderen die waren geprezen om hun slimheid, kozen meestal voor de makkelijke puzzel. De kinderen die waren geprezen om hun inzet en doorzettingsvermogen, kozen juist voor de moeilijkere uitdaging. Eén zin verschil, met een enorme impact. Waarom? Omdat het eerste compliment vastzet op resultaat en talent (“ik moet slim blijven”), terwijl het tweede compliment ruimte geeft om te leren (“ik mag moeite doen en groeien”).

Wat je zegt, ga je geloven

Wat kinderen vaak horen, gaan ze geloven. Ons brein is daar gevoelig voor, en dat geldt niet alleen voor kinderen. Complimenten zoals: “Wat ben jij slim”, “Wat ben je lief” of “Wat heb je het goed gedaan” lijken positief, maar leggen de nadruk op wie je bent in plaats van wat je doet. En daarmee ontstaat onbewust druk: ik moet dit blijven waarmaken. Complimenten die het leerproces benoemen, doen iets anders. Ze nodigen uit om te blijven proberen.

Dit zijn complimenten die een growth mindset versterken

Complimenten die helpen, richten zich op:

• het proces
• de inspanning
• het doorzetten
• het proberen
• het leren van fouten

Voorbeelden:

• “Ik zag dat je bleef oefenen, ook toen het lastig werd
• “Wat hielp jou om toch door te gaan?”
• “Je hebt verschillende manieren geprobeerd, knap!”
• “Wat heb je geleerd van deze poging?”

Dit soort taal laat zien: leren mag moeilijk zijn. Het hoort erbij.

Hoe gedraagt een kind met een growth mindset zich?

Kinderen met een (meer) ontwikkelde growth mindset:

• stellen vragen
• durven fouten te maken en uitdagingen aan te gaan
• vragen om hulp
• zien oefenen als onderdeel van leren
• geven minder snel op

Dat klinkt misschien als het ‘ideale kind’, maar het mooie is: dit is trainbaar. En jij speelt daarin een belangrijke rol.

Jij als rolmodel

Een krachtige manier om kinderen hierin te helpen, is door zelf te laten zien dat jij ook leert. Door bijvoorbeeld te zeggen:

• “Ik vind dit ook lastig”
• “Ik oefen hier nog mee”
• “Ik weet het nog niet, maar ik ga het proberen”

Daarnaast helpen metaforen kinderen (en volwassenen) om te begrijpen hoe leren werkt. Bijvoorbeeld:

• zie leren als een kuil: je stapt erin, het wordt lastig, maar je klimt er ook weer uit
• zie leren als een berg: elke stap telt, ook al ben je er nog niet

Door dit soort beelden te gebruiken, normaliseer je het ongemak van leren; het hoort erbij.

Oefenen met andere woorden? Zo zet je de eerste stap

Complimenten geven die wél helpen is wennen. Zelfs wij trappen nog regelmatig in de bekende valkuil: je wéét wel dat procesgericht complimenteren helpend is, maar in het moment floept het er toch uit: “Wat ben jij snel!” of “Wat een mooie tekening!”. Dat is logisch (en natuurlijk lief bedoeld). Het vraagt oefening om andere woorden te gebruiken en nieuwe patronen te ontwikkelen. Ook bij volwassenen. Juist daarom is mildheid belangrijk, naar kinderen én naar jezelf. Een helpende zin om mee te oefenen is “Ik zet gewoon een eerste stap”. Misschien is dit een mooie om deze week eens bewust mee te nemen, in je werk met kinderen én in je eigen leven. Wat ook goed is om te onthouden is dat je niet meteen hoeft te oordelen als een kind naar je toe komt met een tekening, opdracht of presentatie. In plaats daarvan kan je vragen stellen, zoals:

• “Wat vind je er zelf van?”
• “Waar ben je tevreden over?”
• “Hoe was het om dit te maken?”
• “Wat ging goed en wat was lastig?”

Zo help je kinderen zelfreflectie te ontwikkelen: een vaardigheid waar ze hun hele leven iets aan hebben.

Veelgestelde vragen over complimenten geven aan je kind